الگوی حالات نفسانی

الگوی حالات نفسانی ( والد بالغ کودک ) 

 

بر اساس نظریه تحلیل رفتار متقابل شخصیت از سه بخش یا سه حالت نفسانی تشکیل شده است یا به عبارت ساده تر گویی در درون ما همزمان سه نفر زندگی می کنند که احساس ها و رفتارهای ما را شکل می دهند . زمانی در مواجهه با دنیای پیرامونمان مانند یک کودک و زمانی مانند یکی از والدین یا جانشینان آنان احساس و رفتار می کنیم و زمانی نیز بسیار منطقی و عاقلانه به بررسی و تحلیل رویدادها می پردازیم.

این شکل مواجهه را ما با دنیای درون خودمان نیز داریم و در گفتگوهای درونی نیز گاهی والد گاهی بالغ و گاهی کودک می شویم.

حالات نفسانی را با نشانه های کلامی و غیر کلامی می توانیم شناسایی کنیم.

نشانه های کلامی شامل دسته ای از کلمات می شود که در هر یک از حالات نفسانی کاربرد بیشتری دارد.

نشانه های غیر کلامی شامل ژست های بدنی و چهره هماهنگ با حالت نفسانی فرد می باشد

 

حالت نفسانی والد

 

زمانی که مانند والدین یا جانشینان آنها رفتار و احساس می کنیم در حالت نفسانی والد هستیم .  کودکان در پنج سال اول زندگیشان تحت تاثیر والدین خود قرار میگیرند و جهان را با از دریچه چشم آنان می بینند و مجموعه ای از بایدها و نبایدها و قوانین و دستورات به کودک آموخته می شود و یا اینکه تحمیل می گردد که از نظر کودک لازم الاجرا هستند. هر چه این مجموعه بزرگتر و فراگیر تر باشد کودک نیز رفتارها و احساساتش قالبی تر و کلیشه ای تر خواهد بود.

زمانی که فرد به سن بزرگسالی نیز می رسد همچنان تحت تاثیر اندوخته ها و تعالیم دوران کودکیش است و خود نیز در نقش والد در مقابل اطرافیانش ظاهر شود و یا حتی در گفتگوهای درونی نیز نقش والد به خود بگیرد و در شرایط دشوار شروع به خود سرزنشی نماید. همچنین ممکن است فرد روی دیگری از نقش والد را بروز دهد و در صدد یاری رسانی افراطی به دیگران بر آید.

 

نشانه های کلامی : باید ، نباید ، هرگز ، همیشه، گوش کن ، حواست به من باشه ، عزیزم ، تو برو استراحت کن ، بذار کمکت کنم و ….

نشانه های غیر کلامی: اخم کردن ، نگاه شماتت بار ، چین به پیشانی انداختن ، مشت به دیوار کوبیدن ، دست به کمر حرف زدن و نشان دادن انگشت سبابه    ( نشانه مغروف و کلیدی )

 

حالت نفسانی بالغ

 

حاللت نفسانی بالغ از سن حدودا هشت ماهگی کودک شروع به پیدایش و رشد می کند. بالغ بخشی است که ما به وسیله آن به جمع آوری داده ها و تجزیه و تحلیل اطلاعات می پردازیم . زمانی که در حالت نفسانی بالغ خود هستیم رویدادهای پیرامون خویش را منطقی و عاقلانه مورد بررسی قرار می دهیم. بالغ علاوه بر مواجهه منطقی وظیفه مهم تر و حساس تری نیز دارد . بالغ هر چقدر توانمندتر و ورزیده تر و از امکانات بیشتری برخوردار باشد نظارت موثرتری نیز بر دو حالت نفسانی دیگر خواهد داشت. که در آینده تحت عنوان بالغ وحدت یافته مطرح خواهیم کرد.

 

نشانه های کلامی: بهتر است که… ، من فکر می کنم ،  به اعتقاد من ، احتمالا ، کلمات پرسشی مانند چرا ، چگونه 

نشانه های غیر کلامی: در چهره فرد بالغ تقریبا احساسی مشاهده نمی شود . فرد بالغ چهره ای متفکر  و جدی دارد 

 

حالت نفسانی کودک 

 

حالت نفسانی کودک همراه با نوزاد انسان زاده می شود و نمایانگر نیاز و وابستگی به والد می باشد. کودک در سال های اولیه زندگیش برای ادامه بقا به والدین یا کسانی که در نقش والدین قرار می گیرند نیاز دارد. نیازهایی مانند گرسنگی ، تشنگی ، امنیت و توجه که اگر به نحو مناسبی برآورده نشوند مشکل ساز و حتی خطرناک خواهد بود.

ما در دوران بزرگسالی نیز همچنان حالت نفسانی کودک خود را داریم . کودک حداکثر هشت ساله است و می توان گفت تا سن بزرگسالی نیز دست نخورده باقی می ماند . زمانهایی که در حالت نفسانی کودک هستیم به مانند یک کودک شاد ، غمگین ، ترسان ، نالان ، پریشان ، لجباز ، خندان ، کنجکاو و هیجان زده می شویم.

کودک منبع انرژی برای فرد بزرگسال محسوب می شود و لازم است که به این بخش از شخصیت توجه ویژه صورت گیرد .

 

نشانه های کلامی: دلم میخواد ، دوست دارم ، دوست ندارم ، به من چه ، به تو چه ، وااااااای ! ، کاشکی ، چه بد ، چه وحشتناک  ، آخیش و آخ جون

نشانه های غیر کلامی : لب برچیدن، گریه کردن ، غش غش خندیدن ، نق زدن ، قهر کردن ، با حرکت سر و چشم پاسخ دادن ، انگشت به دهان بردن 

 

با توجه به این مقاله در رفتار خودتان و اطرافیانتان دقت کنید ، رفتارهایی را که شناسایی می کنید متعلق به کدام حالت نفسانی هستند؟

کدام یک از عادات یا رفتارهای خود را نمی پسندید و تمایل به تغییر دادن آنها دارید؟ این رفتارها متعلق به کدام حالت نفسانی هستند؟

 

در این مقاله سعی نمودم به طور اجمالی تعریفی از حالات نفسانی ارایه دهم . در مقاله آینده بخش های مختلف حالات نفسانی به استحضار خواهد رسید.

 

 

درباره نویسنده

کارشناس ارشد روانشناسی بالینی مدرس تحلیل رفتار متقابل TA

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *